|
Türkiye Eski Dünya karaları olan
Asya, Avrupa ve Afrika'nın birbirine en çok yaklaştığı sahada, Atlas
Okyanusu'ndan, bu büyük kara kütlesinin içerlerine doğru 3 000 km
boyunca sokulmuş bulunan Akdeniz havzası içinde yer alır. Kabaca paraleller
doğrultusunda uzanan Türkiye, doğudaki Asya'dan, batıdaki Avrupa'dan sayılan iki
parçadan meydana gelir.
Kuzeyde ve güneyde yüksek kenar dağlarla (Güneyde Toroslar, kuzeyde ise
Karadeniz Dağları) çevrilmiş, kabaca dikdörtgen biçimli kütlevi bir kara parçası
olarak Asya'nın gövdesinden Avrupa'ya doğru uzanan Anadolu'nun, Asya'nın geri
kalan büyük kısmından (Asia major) farklı, ileri bir kültür alanı olması nedeni
ile Küçük Asya (Asia minor) olarak adlandırılmıştır. Kabaca üçgene benzetilen
Trakya ise Avrupa kıtasında yer alan topraklarımızdır. Balkan yarımadasından
Anadolu'ya doğru huni biçiminde sokulan bu sahaya eskiden Paşeli ve Rumeli
adı verilirdi.
Hem bir
Asya, hem bir Avrupa ülkesi olarak Türkiye
814 578 km²'lik
yüz ölçümü ile
(İzdüşüm alanı ise 779 452 km² dir.), İran
dışında bütün komşularından ve Rusya Federasyonu dışında Avrupa ülkelerinin her
birinden daha geniş yer kaplar. Bu alansal genişlik ve doğu-batı sınırları
arasında 1 600 kilometreyi aşan, kuzey-güney doğrultusunda 475-650 kilometre
arasında değişen büyük mesafeler, konum, relief ve iklim özelliklerinin
etkileri ile birlikte, ülke sınırları içinde farklı coğrafi bölgelerin meydana
gelmiş olmasına yol açan başlıca sebeplerden biridir
Biçim bakımından Türkiye toprakları,
paraleller doğrultusunda uzanan bir dikdörtgene benzer. Bu dikdörtgen kabaca 42°
(Sinop'ta İnceburun 42° 06') ve 36° (Hatay'da Topraktutan (Beysun) köyü civarı 35° 51') kuzey
paralelleri ile sınırlanır. Bu konumuna göre Türkiye, termik bakımdan orta
kuşağın daha sıcak olan güney yarısında, yer yuvar üzerinde birçok kurak ve
yarıkurak ülkelerin sıralandığı subtropikal bölgededir. Fakat Doğu Akdeniz
havzaları arasındaki konumu ve yüksek engebeleri sayesinde, kurak subtropikal
alanlardan çok daha bol yağış alarak ayrılır. Ülkenin en batı (Gökçe adada
Avlaka burnu 25° 40' E) ve en doğu (Küçük Ağrı'nın doğusu 44° 48') arasında
yaklaşık 19 derecelik bir boylam farkı vardır. Doğu ve batı sınırları arasındaki
mesafe, Türkiye'yi ortalayan 39° paraleli boyunca 1650 kilometreyi bulur.
Ülkenin doğu ve batı bölgeleri arasındaki bağıntıyı ve kaynaşmayı yüzyıllar
boyunca güçleştirmiş ve geciktirmiş olan bu uzun mesafe, aynı zamanda
Türkiye'nin doğu ve batı sınırları arasında 76 dakikalık yerel saat farkına da
yol açar.
|